Büyük Bulgaristan: Karadeniz’in Kuzeyinde Kurulan İlk Türk Devleti
Doğudan gelen Göktürkler ve batıya giden Avarlar arasında kalan Karadeniz ile Kafkasya'nın kuzeyinde yaşayan Oğur-Bulgar Türkleri, 630 yılında büyük bir fırsat yakaladı. Göktürk Devleti çökmüş ve Avarlar İstanbul kuşatmasında büyük bir yenilgi almıştı. Bu karışıklık içinde bağımsızlıklarını ilan etme şansı doğdu.
Kubrat Han liderliğinde kurulan ve tarih kitaplarında “Büyük Bulgaristan” olarak geçen bu devlet yaklaşık 40 yıl sürdü. Ancak kaynakların yetersizliği nedeniyle devletin sınırları, merkezi ve gerçek hikayesi hala tam olarak aydınlanamadı.
Devletin Yeri Üzerine Tartışmalar
Macar bilim insanı Gyula Moravcsik, Büyük Bulgaristan'ın Kuzey Kafkasya'da Kuban ve Don nehirleri arasında olduğunu ve Bulgarların orada yaşayan Onoğurlardan olduğunu söyledi. Bu görüş Macar tarihçiler tarafından uzun süre kabul gördü.
Ancak herkes aynı fikirde değildi. Zimonyi devletin Karadeniz'in kuzey kıyısında olduğunu, Westberg ve Marquart daha batıda olduğunu düşünüyordu. Son yıllarda Pohl Azak Denizi'nin iki yakasına, Romaşov ise Don ile Dnyeper arasına yerleştirdi.
Benim önceki çalışmalarımda da savunduğum gibi, Kubrat Han’ın Büyük Bulgaristan’ı Dnyeper bölgesindeydi. Doğu sınırı Don boylarında, batı sınırı ise Bug Nehri’ne kadar uzanıyordu.
Önemli Arkeolojik Bulgu: Mala Pereşçepino Hazinesi
1912 yılında Ukrayna’da, Dnyeper Nehri’nin sol kolu Vorskla yakınlarındaki Mala Pereşçepino köyünde zengin bir mezar bulundu. Bu mezar Kubrat Han’a veya yakın çevresine ait kabul ediliyor. İlginç olan, bu mezarın Kuban bölgesinden oldukça uzak bir yerde bulunması.
Mezardan çıkan altın yüzüklerde “Xobratou” (Kubrat) ve “Xobratou Patrikou” (Patrik Kubrat) yazıları okunuyor. Bu bulgu, devletin merkezinin kuzeyde, Dnyeper civarında olabileceğini güçlü biçimde destekliyor.
Kuphis Nehri Gerçekte Hangisi?
Bizans kaynaklarında geçen “Kuphis Nehri” uzun süre Kuban Nehri olarak yorumlandı. Ancak bu yorum birçok çelişki yaratıyor. Theophanes ve Konstantinos Porphyrogennetos’un verdiği bilgilere göre Kuphis, Don ve İdil nehirlerinin birleştiği yerden doğuyor ve Karadeniz’e Dnyeper’in batısından dökülüyordu.
Bu durumda Kuphis’in aslında Güney Bug Nehri olduğu ortaya çıkıyor. Yani Kubrat’ın devleti, Kuban bölgesinde değil, Dnyeper ile Bug arasındaki geniş alanda kurulmuştu.
Avarlarla İlişkiler ve Bağımsızlık Mücadelesi
Kubrat Han, 627’deki İstanbul kuşatmasında Avarların yenilgi almasını fırsat bilerek isyan etti ve bağımsızlığını ilan etti. Böylece “Büyük Bulgaristan” doğmuş oldu.
Devletin bağımsızlığı uzun sürmedi. Kubrat’ın yaklaşık 650 yılındaki ölümünden sonra iç çekişmeler ve Hazar baskısı başladı. Oğulları arasında çıkan anlaşmazlıklar sonucunda Bulgar boyları dağıldı. Bir kısmı yerinde kaldı, bir kısmı kuzeye çekildi, büyük bir grup ise Asparuh Han önderliğinde batıya, Tuna boylarına göç ederek bugünkü Bulgaristan’ın temellerini attı.
Sonuç
Büyük Bulgaristan, Karadeniz’in kuzeyinde, Dnyeper ile Bug nehirleri arasında kurulmuş, kısa ömürlü ama Türk tarihi açısından önemli bir devletti. Kubrat Han’ın ölümünden sonra Hazar baskısı ve iç bölünmelerle dağılsa da, bıraktığı miras Balkanlar ve Doğu Avrupa’da uzun süre hissedildi.
Bu devlet, ilk Hıristiyan Türk devleti olması ve Bulgar, Macar ve Hazar tarihleriyle iç içe geçmiş olması bakımından Türk tarihinin en ilgi çekici sayfalarından biri olarak kalmaya devam ediyor.
Kaynakça
- Moravcsik, Gyula. Byzantinoturcica. Arşiv Bağlantısı
- Zimonyi, István. The Origins of the Volga Bulghars. Akademik Çalışma
- Pohl, Walter. The Avars: A Steppe Empire in Central Europe. JSTOR
- Romaşov, S. A. “The Bulgars on the North Coast of the Black Sea”. Makale
- Şiraklı Ananias. Coğrafya (Ermeni coğrafya eseri). Ermeni Kaynakları
- Konstantinos Porphyrogennetos. De Administrando Imperio. Tam Metin
- Theophanes Confessor. Chronographia. Bizans Kaynakları
Yorum Gönder
0Yorumlar